Բարի Գալուստ

Monday, February 22, 2016

Ամփոփիչ աշխատանք ձևաբանությունից (1)

Լրացրու բաց թողած տառերը՝ որտեղ հարկավոր է.
միջoրեական, դողէրոցք, ամանորյա, թրըխկ, ակնդետ, ոսկևորել, գերեվարել, ժողովածուում, վայրկյան, փակցնել, ծեծկռտուք, հափշտակել, դեղձանիկ, ճրագալույց, փարչ, փայծաղ, սպանախ, ամբարձիչ, Մանվել։
Վերականգնիր տրված բառերի հնչյունափոխված մասերը.

թռչնաբուծարան(թիռ, իչ+ուն+բույծ), ցուցափեղկ(ցույց), նկարագրություն(գիր), թերագնահատել(թերի, գին), մանկապատանեկան(մանուկ, պատանի), տղամարդկային(մարդիկ), ջրածնային(ջուր, ծին), ուղենշային(ուղի, նիշ), ուսուցչություն(ուս+ույց+իչ), գրչատուփ (գիր+իչ)։

Եղած բառերից կազմիր հոմանիշների զույգեր, ընդգծիր շարքում հոմանիշ չունեցող բառերը.
այրական-առնական, կանացի, խափշիկ, քարանձավային, բարդ-խրթին, խարտյաշ, լեգենդ, խաբուսիկ-թվացյալ, ավանդազրույց, ասպնջական, վաղնջական, թանկություն, սղություն, ։
Ընդգծիր համանուն չունեցող բառերը .
կապեր, գնդեր, ստեր(ստել բայի ըղձականը և սուտ գոյականի հոգնակին համանուններ են), խոսեր, անձուկ, հանդերձ, կույս, կուռ, գառ, աղոտ։
Տրված շարքից կազմիր հականիշների զույգեր. քանի՞ բառ հականիշ չունի։
նզովք-օրհնություն, գոց, բնավ, անձուկ, ճապաղ, վտիտ, փակ, պարպել, դատարկել, ընդարձակ-սեղմ,միշտ, նվաղ, ստերջ-բեղմնավոր, մարմնեղ, դյուրին-խրթին, ծանրաշարժ-փութկոտ, փոքրոգի, համր-խոսուն։
6 բառ
Գրիր տրված բառերի բացատրությունը.
միամորիկ-մինուճար,

Քանքար-տաղանդ, շնորհք, պատմ. ոսկե կամ արծաթե մետաղադրամ

քենակալ-բաջանաղ, քենու ամուսին,

խափշիկ-հաբեշ, սևամորթ,

մախաղ-տոպրակ, պարկ,

մաքառել-պայքարել,

անտունի-ժողովրդական երգի տեսակ,

դրվատել-գովաբանել։
0.5

Համապատասխանեցրու դարձվածքները տրված բացատրություններին.
գլուխը լցնել-դրդել մի արարքի, թևերը փռել-պաշտպանել, աստծու կրակ-չարաճճի, արյունը ջուր դառնալ-խիստ վախենալ, առաջին ջութակ-գլխավոր դեմք
խիստ վախենալ, չարաճճի, դրդել մի արարքի, գլխավոր դեմք, պաշտպանել։5
Բառակազմական վերլուծության ենթարկիր տրված բառերը (օրինակ՝ միջնապատ-մեջ(արմատ)+ին(ածանց)+ա(հոդակապ)+պատ(արմատ))թրաշուշան=թուր(արմատ)+ա(հոդակապ)+շուշան դաշունահարված=դաշույն(արմատ)+ա(հոդակապ)+հար (արմատ)+ված (ածանց), պարագիծ=պար(նախածանց)+ա(հոդակապ)+գիծ(արմատ), շքերթ=շուք(արմատ)+երթ(արմատ), տնանկ=տուն(արմատ)+անկ(արմատ)։

Նշիր տրված բառերի խոսքիմասային պատկանելությունը
գարուն-գոյական, քառասնամյա-ածական, ընդվզում-գոյական, թվական-գոյական, համայն-դերանուն, վեցուկես-թվական, պարզ-ածական, հմայք-գոյական, այստեղ-դերանուն, իննսունիններորդ- թվական, աշխատանքային-ածական, իրենք-անձնական դերանուն, բարի-ածական, քանիերորդ-հարաբերական դերանուն, մի-անորոշ դերանուն
Կազմիր տրված գոյականների հոգնակին.սրճեփ-սրճեփներ, գրաշար-գրաշարներ, ջրաչափ-ջրաչափներ, հացատուն-հացատներ, սպունգ-սպունգներ, որմնադիր-որմնադիրներ, դաշտամուկ-դաշտամկներ, շարասյուն-շարասյուներ, միլիոնատեր-միլիոնատերեր։
5
Որոշիր տրված բառերի հոլովումները.վանահայր-ո, սառցալեռ-ան, մականուն-ա ներքին, սեր-ո-այլաձև, անկյուն-ա, հանգիստ-այլաձև, աղջիկ-ա այլաձև, գիշեր-վա, օղի-ու, կալվածատեր-ոջ, Վահանենք-ց։
Հոլովական սխալ ձևերն ուղղիր.
կայսերի-կայսեր կամ կայսրի, դուստրի դստեր, Մանկան-Մանուկի, կաղինի- Կաղին-կաղինի, կաղՆԻ-կաղնու), հորեղբորոջ-հորեղբոր, պապու-պապի, վայրկյանվա-վայրկյանի։
Ընդգծիր հոդ ունեցող բառերը, նշիր, թե որ հոդն է կիրառված
1) Շնորհիր կրկին ողորմությունդ ստացական լքվածիս դիմորոշ անօգ…- 2) Հայրենիքիս ստացականջուրը-որոշիչ ամենաքաղցրն է։- ստացական
3) Կարծես շատ է քիչ աշխարհիս ցուցական հողը որոշիչ,-
Որ մարդիկ մեռնում ու հող են դառնում…
Ընդգծիր որոշիչ հոդ ունեցող բառերը
ծվեն, պարեն, աշտեն, հյուլեն, պատճեն, ոստրեն, քերծեն, ցորեն, գեհեն, երեն։
Որտեղ գրության սխալ կա, ուղղիր
քսաներեքերորդ, տասներկու, 60-րդ, 1-ին, X։
5
Ընդգծիր հոլովվող դերանունները
դուք, սա, համայն, ամենքը, ինքը, ինչ, ով, միմյանց, դրանք, այստեղ, այսպես, ոչ մեկը, ոմն, իրենք, յուրաքանչյուր ոք։
Ուղղիր սխալները
1)Բանախոսի դեմ ելույթ էին ունեցել երկու տեղացի նկարիչներ, ոմն արվեստագետ Ֆրանսիայից և այլք։
2) Ոչ մեկը չփորձեց օգնել ինձ
3) Ոչ ոքից այնքան չէր զգուշանում, որքան իր անձնական թիկնապահից։
4)Չգիտեմ՝ որդ կարող է գլուխ հանել այդ խճճված գործից։
5
Դերանունների դիմաց գրիր դրանց տեսակը.
ամեն, ողջ, յուրաքանչյուր, մյուս, սույն, ինչպիսի, միևնույն, որչափ, իրար, ոչ մի, ինչ-որ, ոմն, նույնպես։
L
Ո՞ր հատվածում հարաբերական դերանուն չկա.
1) Այս իմ հրաշք աշխարհն է, ուր
Գլխիվայր են ծառերն աճում։
2) Էլ չեմ հավատում այդ ջինջ աչքերին
Եվ խորունկ ձայնիդ նվագին քնքուշ,
Որ հնչում էր միշտ այնքան մտերիմ։3) Չգիտեմ՝ այս տխուր աշխարհում
Որն է լավ, որը՝ վատ։ Էստեղ հարցական դերանուն է, բայց նշանը չի դրվում, որովհետև երեկրորդական նախադասության կազմի մեջ է։
4) Երնեկ նրան, ով իր գործով
Կապրի հավերժ, անդադար։
Ընդգծիր հոգնակի չունեցող դերանունները.
սա, ովևէ, որտեղ, դու, ինչ, ով, յուրաքանչյուրը, ոչ ոք, ոմն, երբ, նա։
0.5

Ամփոփիչ աշխատանք ձևաբանությունից (1)

Լրացրու բաց թողած տառերը՝ որտեղ հարկավոր է.
միջoրեական, դողէրոցք, ամանորյա, թրըխկ, ակնդետ, ոսկևորել, գերեվարել, ժողովածուում, վայրկյան, փակցնել, ծեծկռտուք, հափշտակել, դեղձանիկ, ճրագալույց, փարչ, փայծաղ, սպանախ, ամբարձիչ, Մանվել։
Վերականգնիր տրված բառերի հնչյունափոխված մասերը.

Եղած բառերից կազմիր հոմանիշների զույգեր, ընդգծիր շարքում հոմանիշ չունեցող բառերը.
այրական-առնական, կանացի, խափշիկ, քարանձավային, բարդ-խրթին, խարտյաշ, լեգենդ, խաբուսիկ-թվացյալ, ավանդազրույց, ասպնջական, վաղնջական, թանկություն, սղություն, ։
Ընդգծիր համանուն չունեցող բառերը .
կապեր, գնդեր, ստեր(ստել բայի ըղձականը և սուտ գոյականի հոգնակին համանուններ են), խոսեր, անձուկ, հանդերձ, կույս, կուռ, գառ, աղոտ։
Տրված շարքից կազմիր հականիշների զույգեր. քանի՞ բառ հականիշ չունի։
նզովք-օրհնություն, գոց, բնավ, անձուկ, ճապաղ, վտիտ, փակ, պարպել, դատարկել, ընդարձակ-սեղմ,միշտ, նվաղ, ստերջ-բեղմնավոր, մարմնեղ, դյուրին-խրթին, ծանրաշարժ-փութկոտ, փոքրոգի, համր-խոսուն։
6 բառ
Գրիր տրված բառերի բացատրությունը.
միամորիկ-մինուճար,

Քանքար-տաղանդ, շնորհք, պատմ. ոսկե կամ արծաթե մետաղադրամ

քենակալ-բաջանաղ, քենու ամուսին,

խափշիկ-հաբեշ, սևամորթ,

մախաղ-տոպրակ, պարկ,

մաքառել-պայքարել,

անտունի-ժողովրդական երգի տեսակ,

դրվատել-գովաբանել։
0.5

Համապատասխանեցրու դարձվածքները տրված բացատրություններին.
գլուխը լցնել-դրդել մի արարքի, թևերը փռել-պաշտպանել, աստծու կրակ-չարաճճի, արյունը ջուր դառնալ-խիստ վախենալ, առաջին ջութակ-գլխավոր դեմք
խիստ վախենալ, չարաճճի, դրդել մի արարքի, գլխավոր դեմք, պաշտպանել։5
Բառակազմական վերլուծության ենթարկիր տրված բառերը (օրինակ՝ միջնապատ-մեջ(արմատ)+ին(ածանց)+ա(հոդակապ)+պատ(արմատ))թրաշուշան=թուր(արմատ)+ա(հոդակապ)+շուշան դաշունահարված=դաշույն(արմատ)+ա(հոդակապ)+հար (արմատ)+ված (ածանց), պարագիծ=պար(նախածանց)+ա(հոդակապ)+գիծ(արմատ), շքերթ=շուք(արմատ)+երթ(արմատ), տնանկ=տուն(արմատ)+անկ(արմատ)։

Նշիր տրված բառերի խոսքիմասային պատկանելությունը
գարուն-գոյական, քառասնամյա-ածական, ընդվզում-գոյական, թվական-գոյական, համայն-դերանուն, վեցուկես-թվական, պարզ-ածական, հմայք-գոյական, այստեղ-դերանուն, իննսունիններորդ- թվական, աշխատանքային-ածական, իրենք-անձնական դերանուն, բարի-ածական, քանիերորդ-հարաբերական դերանուն, մի-անորոշ դերանուն
Կազմիր տրված գոյականների հոգնակին.սրճեփ-սրճեփներ, գրաշար-գրաշարներ, ջրաչափ-ջրաչափներ, հացատուն-հացատներ, սպունգ-սպունգներ, որմնադիր-որմնադիրներ, դաշտամուկ-դաշտամկներ, շարասյուն-շարասյուներ, միլիոնատեր-միլիոնատերեր։
5
Որոշիր տրված բառերի հոլովումները.վանահայր-ո, սառցալեռ-ան, մականուն-ա ներքին, սեր-ո-այլաձև, անկյուն-ա, հանգիստ-այլաձև, աղջիկ-ա այլաձև, գիշեր-վա, օղի-ու, կալվածատեր-ոջ, Վահանենք-ց։
Հոլովական սխալ ձևերն ուղղիր.
կայսերի-կայսեր կամ կայսրի, դուստրի դստեր, Մանկան-Մանուկի, կաղինի- Կաղին-կաղինի, կաղՆԻ-կաղնու), հորեղբորոջ-հորեղբոր, պապու-պապի, վայրկյանվա-վայրկյանի։
Ընդգծիր հոդ ունեցող բառերը, նշիր, թե որ հոդն է կիրառված
1) Շնորհիր կրկին ողորմությունդ ստացական լքվածիս դիմորոշ անօգ…- 2) Հայրենիքիս ստացականջուրը-որոշիչ ամենաքաղցրն է։- ստացական
3) Կարծես շատ է քիչ աշխարհիս ցուցական հողը որոշիչ,-
Որ մարդիկ մեռնում ու հող են դառնում…
Ընդգծիր որոշիչ հոդ ունեցող բառերը
ծվեն, պարեն, աշտեն, հյուլեն, պատճեն, ոստրեն, քերծեն, ցորեն, գեհեն, երեն։
Որտեղ գրության սխալ կա, ուղղիր
քսաներեքերորդ, տասներկու, 60-րդ, 1-ին, X։
5
Ընդգծիր հոլովվող դերանունները
դուք, սա, համայն, ամենքը, ինքը, ինչ, ով, միմյանց, դրանք, այստեղ, այսպես, ոչ մեկը, ոմն, իրենք, յուրաքանչյուր ոք։
Ուղղիր սխալները
1)Բանախոսի դեմ ելույթ էին ունեցել երկու տեղացի նկարիչներ, ոմն արվեստագետ Ֆրանսիայից և այլք։
2) Ոչ մեկը չփորձեց օգնել ինձ
3) Ոչ ոքից այնքան չէր զգուշանում, որքան իր անձնական թիկնապահից։
4)Չգիտեմ՝ որդ կարող է գլուխ հանել այդ խճճված գործից։
5
Դերանունների դիմաց գրիր դրանց տեսակը.
ամեն, ողջ, յուրաքանչյուր, մյուս, սույն, ինչպիսի, միևնույն, որչափ, իրար, ոչ մի, ինչ-որ, ոմն, նույնպես։
L
Ո՞ր հատվածում հարաբերական դերանուն չկա.
1) Այս իմ հրաշք աշխարհն է, ուր
Գլխիվայր են ծառերն աճում։
2) Էլ չեմ հավատում այդ ջինջ աչքերին
Եվ խորունկ ձայնիդ նվագին քնքուշ,
Որ հնչում էր միշտ այնքան մտերիմ։3) Չգիտեմ՝ այս տխուր աշխարհում
Որն է լավ, որը՝ վատ։ Էստեղ հարցական դերանուն է, բայց նշանը չի դրվում, որովհետև երեկրորդական նախադասության կազմի մեջ է։
4) Երնեկ նրան, ով իր գործով
Կապրի հավերժ, անդադար։
Ընդգծիր հոգնակի չունեցող դերանունները.
սա, ովևէ, որտեղ, դու, ինչ, ով, յուրաքանչյուրը, ոչ ոք, ոմն, երբ, նա։
0.5

Գնահատվող աշխատանք հայոց լեզվից (հնչյունաբանություն)

Լրացրու բաց թողած տառը կամ կրկնակ բաղաձայնը՝ որտեղ հարկավոր է. (4մ., ամեն 2 սխալի համար հանվում է 1 միավոր )

Ձայնավորներ

(է-ե) ամենաէական, հնէաբան, երբևիցե, պատնեշ, որևէ, միջօրե, առէջաթել, վայրէջք, գոմեշ, (օ-ո) անօրեն, աշխարհազոր, մեղմորեն, օրորել, տնօրեն, գիշերուզօր, հանապազորդ, վաղորդայն, հանապազօր (ը) խոչընդոտ, անընտել, ակնթարթ, մթնկա, կորնթարդ, որոտընդոստ, առընթեր, սրընթաց, օրըստօրե, հյուրընկալ, գահընկեց, անընդմեջ, ինքնըստինքյան, ճեպընթաց, լուսնկա, մերթընդմերթ

թեթևոտն, ագեվազ, սերկևիլ, հետևակ, հոգեվիճակ, հևք, կարևոր, կարեվեր, գերեվարել, ուղեվճար, հեվիև

տույժ, ատամնաբույժ, հեռակայել, Սերգեյի, Արմինեի, արքայորդի, սկեսրայր, Նայիրի, խնայել, աղյուսակ, հետիոտն, ջղային

բ-պ-փ

Հռիփսիմե, Եղիսաբեթ, Սիրարփի, Ամբերդ, Բաբկեն, Մեհրաբ, Դարբինյան, Մեսրոպյան, Թոփչյան

դ-տ-թ

անհաղորդ, անհողդողդ, մակարդուկ, արդուկ, շողոքորթ, զարթուցիչ, բիրտ, Թադևոս, թակարդ, սանդղահարթակ, կարմրախայտ, ճտքակոշիկ, որթակոտոր, գրտնակ, նշտարենի, Ալաշկերտ, Վարդգես, Սեթրակ

գ-կ-ք

ճրագալույց, ոգելից, գոգավոր, քրքիջ, ճգնարան, Չինգիզ խան, Սյունիք, Վախթանգ, Սարգսյան, սլացիկ, աքցան, աքսոր, քողտիկ, տաքուկ, ծեծկռտուկ, խուսափուկ, բանուկ,

զ-ս

հրկեզ, վարս, բզկտել, մզկիթ, վզկապ, վազքուղի, մարդախույս, հարցախույզ

ղ-խ

Աղթամար, բողկ, նախշուն, կեղտոտ, դժոխք, կողպեք, ընձուղտ, տաղտկալի, կաղկանձել, հախճապակի, տախտակամած, թախծոտ, դշխուհի, ուղտափուշ, գաղթական

ձ-ծ-ց

կաթնահունց, անձկալի, գլուխկոնծի, խավարամած, թխվածք, հանդիպակաց, ճրագալույց, մտացածին, պախուրց, հինավուրց, կցկտուր,

ջ-ճ-չ

անզիջում, մինչև, զղջալ, ստերջ, թրջոց, աջհամբույր, խառնիճաղանջ, քուրջ, գեղջուկ, բաղարջ, կնճիթ, թնջուկ, զիջել, գոճի, խոճկոր, խռչակ, զեղչել, ակնակապիճ

հեթեթալ, Հովհաննես, ընդառաջ, ջրօրհնեք, ընդամենը, հեղհեղուկ, տարաշխարհիկ, հեղեղատ, ապաշխարել, նախագահ, հայթայթել, արհամարհել, գերաշնորհ, ընդհանուր, միաշար

կրկնակ բաղաձայն

տարադրամ, տարրական, տարամետ, բնօրրան, ընդդիմակաց, ուղղակի, ուղարկել, հելլենական, բուդդայական, հովասուն, Աքիլլես, հովվերգություն, հիսունինն, Ժաննա, Էլլա։

Բառերը գրիր առանց փակագծերի՝ միասին, անջատ կամ գծիկով (1 մ., 4 սխալի դեպքում միավոր չես ստանում)

Ոտք ոտքի, կրակ ու բոց, ծափողջույն, գալ լցվել, տնետուն, ներս առնել, կիսով չափ, կուժկոտրուկ, հասարակական-քաղաքական, սերնդեսերունդ, հուշ-երեկո, ծուռտիկ-մուռտիկ, դեփ-դեղին, ռուս-հայկական, գաղափարական-քաղաքական, բառգիրք, երկու երրորդ, քչից -շատից, մեջք մեջքի, քաշել-մոտեցնել, Տեր-Ավագյան, Սայաթ- Նովա, Սանկտ Պետերբուրգ ոլոր-մոլոր, յոթից ութ, մրցույթ- փառատոն, յոթգլխանի, հույն-թուրքական, դեմ հանդիման, հյուսիս-արևելք, հինգհարկանի, կաս-կարմիր, հարավարևմտյան, քուլա-քուլա, ելնող-մտնող

Որտեղ հարկավոր է՝ գրիր մեծատառով (1 մ., 4 սխալի դեպքում միավոր չես ստանում)

Շիրակի լեռնաշղթա, Շպիցբերգենի արշիպելագ, Շամիրամի կախովի այգիներ, Շվեդիայի թագավորություն, Պայծառակերպության տոն, Չուկոտյան ծով, Չինական պարիսպ, Պանամայի ջրանցք, Վանա լիճ, Համայնքների պալատ, Պարագվայի հանրապետություն, Ալպյան լեռներ, Պրժևալսկու ձի, Ռիցա լիճ, Պիրենեյան թերակղզի, Ոսկան Երևանցի, Ռուբինյան հարստություն, Սաննիկովի նեղուց, Ասեղի հրվանդան, Ուրարտուի թագավորություն, Վռամշապուհ արքա, Տիգրան Մեծ, Վարդանաց պողոտա, Արևմտյան Եվրոպա։

Ընդգծիր այն բառերը, որոնց շեշտը վերջին վանկի վրա չէ (1 մ. , 4 սխալի դեպքում միավոր չես ստանում)

Մեղրածոր, լիաբուռն, շուռ գալ, շորերդ, հարսանիք, սառը, գրեթե, առաջ նայել, երանգավառ, տասներորդ, դափնետերև, խելքի գալ, մառախուղ, աստղ, Ջեմմա, ֆիզիկայից, գամփռ, որերորդ, նույնպես, գանձարկղ,գուցե, մառախուղ։

Վերականգնիր հնչյունափոխված մասերը (3 մ., ամեն 4 սխալի համար հանվում է 1 միավոր։ Կան բառեր, որոնցում մեկից ավելի հնչյունափոխություն կա)։

Կղզյակ(կղզի), պատանյակ(պատանի), որդյակ(որդի), ալյակ(ալի), վարչություն(վարիչ), դահճապետ(դահիճ), կրթություն(կիրթ), խճուղի(խիճ), մտավորական(միտ), փոթորկոտ(փոթորիկ), ուրվական(ուրու), կատվաձագ(կատու), ընդեղեն(ունդ), ընչացք(ունչ), ընչաքաղց(ինչ), չվացուցակ(չու), սառցաբեկոր(սառույց), շնիկ(շուն), գլխավոր(գլուխ), ձվածեղ(ձու), ըմպանակ(ումպ), քննախույզ(քնին), ուղղամիտ(ուղիղ), անթացուպ(անութ), նշաձող(նիշ), լրագիր(լուր), թթվածին(թթու), չվացուցակ(չու, բազմանշանակ(բազում+նիշ), ձնագնդի(ձյուն+գունդ), անընչասեր(ինչ), դստրիկ(դուստր), գիսաստղ(գես), վիպասան(վեպ), մատենադարան(մատյան), նվիրական(նվեր), իջևանատուն(էջ), գրչատուփ(գիր+իչ), երկրագունդ(երկիր), միջնաբերդ(մեջ+ին), բարեգթություն(բարի,գութ), առաքելություն(առաքյալ), պտտվել(պտույտ), սիգաճեմ(սեգ, ճեմել), բազկաթոռ(բազուկ), տետրեր(տետ(ը)ր), պտտաձող(պտույտ), կապուտակ(կապույտ), աղավնափետուր(աղավնի), մահճակալ(մահիճ), հավիտենական(հավիտյան), լուսավոր(լույս), վարագուրել(վարագույր), բուսակեր(բույս), առօրեական(առօրյա), թունավոր(թույն), կուսակցական(կույս), երկվություն(երկու), վայրկենական(վայրկյան), շրջադարձ(շուրջ)։

Tuesday, August 25, 2015

ՀՀ էներգետիկան

1. Ի՞նչ դեր ունի ՀՀ-ի համար Էներգետիկ համակարգը

Էներգետիկ համակարգը, ըստ իս, ՀՀ-ում ամենակարևորներից է: Ինչպես եք պատկերացնում հայաստանն առանց էներգիայի պաշարի: Ոմանքկարող են(օրինակ իմ ծնողներն ու նրանց հասակակիցները), բայց ես, որպես 21-րդ դարի ներկայացուցիչ, դա անհնար եմ համարում: Ու անգամսարսափելի: Չէ որ էներգետիկ համակարգը թույլ է տալիս ապրել բարեկեցիկ և ունենալ լույս և ընդհանրապես էլեկտրաէներգիա:

2. Ի՞նչպես են ՀՀ-ում ստանում էներգիան

ՀՀ-ում կա մեկ ատոմակայան,երկու ՋԷԿ և200-ից ավելի ՀԷԿ-եր որոնց միջոցով ենքստանում էներգիա:Էներգիայի ստանալու աղբյուրները նավթն ու բնական գազն են,որոնք բացակայում են ՀՀ-ում:ՀՀ-ում էլեկտրաէներգիայի մոտ 20 տոկոսնարտադրվում է հիդրոէլեկտրակայաններում:Այն բավարարում է ներկապահանջարկի 40 տոկոսը:Չնայած հիդրոէլեկտրակայանները չեն աղտոտում շրջակամիջավայրը թունավոր նյութերով ,սակայն որոշ դեպքերում դրանք կարող են ոչցանկալի աղդեցություն ունենալ բնական միջավայրի վրա:

3. Ի՞նչ ազդեցություն ունի բնության վրա Էներգիայի ստացման պրոցեսը:

Գիտնականները ապացուցել են, որ ժամանակին երկրագնդի կլիման ավելի խոնավ էեղել, քան ներկայումս, ինչը նպաստել է փարթամ ծառային բուսականությանգոյության համար: Բուսազանգվածի մնացորդները թաղվել են երկրի ընդերքում ևժամանակի ընթացքում ջերմաստիճանի ու ճնշման ազդեցությամբ վերափոխվել ենածխի: Ածուխը էներգիայի հիմնական աղբյուր է Լեհաստանում, Չեխիայում և Սլովակիայում: Բուլղարիայում արդյունաբերությունըհիմնված է գլխավորապես ածխի վրա:Յուրաքանչյուր 20 րոպեի ընթացքում երկրին հասնող արևային էներգիայի քանակը հավասար էէներգիա սպառող հիմնական երկրիների մեկ տարվա ընթացքում օգտագործած հանածո վառելանյութից ստացված էներգիային: Երկիրհասած էներգիայի մեծ մասը կլանում է Երկրի մակերույթը, փոխանցում է ծովերի, լճերի և գետերի ջրերին, ինչպես նաև բույսերին: Մի փոքրմասը քամիների, ալիքների առաջացման պատճառ է դառնում:

4. Էլեկտրաէներգիան ստանալու այլընտրանքային ինչ հնարավորություն ունի ՀՀ-ն այլընտրանքային էներգիա ստանալու:Ինչպես եքպատկերացնում ՀՀ էներգիայի ապագան:

Էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրներ ասելով` հասկանում ենք վերարտադրվող և շրջակա միջավայրի համար անվտանգ էներգիայիաղբյուրները: Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ արեգակնային էներգիան հսկայական ու անսպառ ռեսուրս է, ինչպես նաև այնհանգամանքը, որ էկոլոգիապես շատ մաքուր է 20–րդ դարի երկրորդ կեսից սկսած մարդիկ սկսեցին մեթոդներ մշակել որպեսզիարեգակնային էնէրգիան փոխակերպեն էլէկտրական էներգիայի:Արևից ստացվող էներգիան վերականգնելի է և մաքուր: Սակայն արևիբացակայությանը գիշերային, երբեմն էլ ցերեկային ժամերին, կախվածությունը տարվա եղանակից խոչընդոտում են նրա արդյունավետօգտագործումը: Բացի այդ արևի էներգիան լիարժեք օգտագործելու համար անհրաժեշտ է կուտակել, իսկ կուտակելու համար մեծածավալսարքավորումներ են պահանջվում: Որքան մեծ է կուտաքվելիք էներգիայի պաշարը, այնքան մեծածավալ կուտակիչներ ենանհրաժեշտ:Էներգիա ստանալու ավանդական եղանակներից բացի կան նաև այլընտրանքային էներգիայի այլընտրաքային աղբյուրներնեն`արևի էներգիան,քամու էներգիան,գեոթերմալ էներգիան,ջրի էներգիան,ալկոհոլային վառելիք կամ կենսազանգվածը,կենսագազիէներգիան,ջէկերը,հէկերը և աէկները:Քանի որ ՀՀ-ում բացակայում է ածուխ,բնական գազ և նավթ վառելիքաէներգետիկ երեք հիմնականպաշարները անվերջ չեն և նրանց ներմուծելը այլ երկրներից դժվար է և թանկ արժե:Էներգիա ստանալու այլընտրաքային եղանակներիցօգտվելու համար անհրաժեշտ է պայմաններ:

5.Ի՞նչպես կարելի է խնայել էներգիան (տանը, դպրոցում և այլուր):

Հասկանալու համար, թե ինչպես խնայենք էներգիան, պետք է իմանանք, թե որ ոլորտներն են ամենաշատը էներգիա ծախսում: Օրինակ`ամենաշատ էներգիա տանող ոլորտներից մեկը դա արդյունաբերությունն է, հատկապես այումին ու պլասմաս արտադրող բնագավառները,այսինքն, եթե մենք քիչ ենք օգտագործում այդ ապրանքները ինքըստինքյան խնայում ենք էներգիա, բացի այդ կարող ենք խնայել նաև մերմիջավայրում. մեկ ավելորդ լամպի անջատում և մենք կխնայենք էներգիա թեկուզ և չնչին չափով:

Բնօգտագործումն ու բնապահպանությունը ՀՀ-ում

Ինչ առանձնահատկություններ ունեն ՀՀ բնական պայմանները, որքանով են դրանք նպաստում հանրապետության զարգացմանը:
Ի՞նչ հետևանքներ է թողում բնօգտագործումը ՀՀ-ում: Նշեք օրինակներ:
Ինչ առանձնահատկություններ ունեն ՀՀ բնական ռեսուրսները, որքանով են դրանք նպաստում հանրապետության զարգացմանը:
Ի՞նչ հետևանքներ է թողում ռեսուրսների օգտգործումը ՀՀ-ում: Նշեք օրինակներ:
Ձեր կարծիքով ինչպես պետք է զարգանա Հայաստանը, որպեսզի հնարավորինս քիչ վնասվի բնական միջավայրը: Ինչ ուղությամբ պետք է զարգանա տնտեսությունը, որպեսզի այն համարվի էկոլոգիապես «ավելի մաքուր»

ՀՀ տարածքն ընդգրկում է Հայկական լեռնաշխարհի հյուսիսարևելյան եզրային ծալքաբեկորավոր լեռների և հրաբխային միջնաշխարհի մի հատվածը, որի 2 %-ն ունի մինչև 800 մ բարձրություն, շուրջ 60 %-ը՝ մինչև 2000 մ, 38 %-ը 2000 մ-ից բարձր է և քիչ բարենպաստ տնտեսական գործունեության համար: ՀՀ տարածքի երկրաբանական կառուցվածքի երկարատև բարդ ձևավորումն ու ապարների բազմազանությունը պայմանավորել են տարբեր ծագման, բնույթի և կիրառական նշանակության օգտակար հանածոների առաջացումը:
Հանրապետության տարածքն առանձնապես հարուստ է գունավոր մետաղներով: Առավել կարևոր են պղնձամոլիբդենային (Ագարակ, Քաջարան, Թեղուտ), պղնձի (Ալավերդի, Կապան, Շամլուղ և այլն), ոսկու (Սոթք, Լիճքվազ–Թեյի, Մեղրաձոր, Արմանիս), բազմամետաղային (Ախթալա, Արմանիս, Գլաձոր, Կաքավասար և այլն), երկաթի (Կապուտան, Հրազդան, Սվարանց և այլն) հանքավայրերը:
ՀՀ ընդերքը հարուստ է նաև ոչ մետաղային հանածոների բազմազան տեսակներով: Դրանցից առանձնապես կարևոր են հրաբխային ծագման բնական շինանյութերը. տարածված են տուֆը (Արթիկ, Երևանի շրջակայք, Բյուրական, Անիպեմզա), պեմզան (Պեմզաշեն, Անիպեմզա), բազալտը (Դեբեդի հովիտ, Արագած լեռնազանգված, Գեղամա լեռնավահան), գրանիտը (Փամբակի, Բազումի, Զանգեզուրի լեռնաշղթաներ), պեռլիտը (Արագած), կրաքարը (Արարատ, Ջաջուռ), մարմարը (Աղվերան–Արզական, Խոր վիրապ, Մարմարաշեն), հրակայուն (Թումանյան, Շորժա) և բենթոնիտային (Սարիգյուղ) կավերը:
Հանրապետությունում կան նաև կերակրի աղի, վանակատի, տրավերտինի, բարիտի, գիպսի, դիատոմիտի, ասբեստի, քվարցի, ագաթի, թանկարժեք և կիսաթանկարժեք քարերի պաշարներ:
ՀՀ տարածքը հարուստ է քիմիական տարբեր բաղադրության հանքային ջրերով («Ջերմուկ», «Արզնի», «Բջնի», «Դիլիջան», «Լիճք», «Լոռի», «Հանքավան», «Սևան», «Արարատ» և այլն), որոնք իրենց բուժիչ հատկությունների շնորհիվ հայտնի են նաև հանրապետության սահմաններից դուրս:
Բնական պայմանների և երկրաբանական կառուցվածքի մեծ բազմազանությունից ելնելով՝ տարածքում առանձնացվում են 4 լեռնագրական մարզեր.
Բայց մենք 100% չենք կարող ասել, որ այս հանքերը օգուտ են տալիս մեր պետությանը, քանի որ գտնվում են օտարերկրացի ներդրողների ձեռքում, բայց նաև չենք կարող ասել, որ մենք դրանից օգուտ չենք ստանում:

ՀՀում բնօգտագործումը տեղի է ունենում ռացիոնալ ձևով, հետևաբար այնբերում է մեծ վնասների: Սա չի նշանակում որ բնությունը պետք չէ օգտագործել,սակայն պետք է օգտագործել այնպես, որ հնարավորինս չափով քիչ վնասհասցվի բնությանը: Վերամշակման արդյունքում մնացուկներ և թափոններ ենգոյանում, որոնք աղտոտում են շրջակամ միջավայրը: Մարդկությունն իրառաջացման հենց սկզբից ազդել է շրջակա բնական միջավայրի վրա և փոխելայն: Այդ փոփոխությունները ժամանակի ընթացքում և տարածականկտրվածքով զարգացել են որակապես և քանակապես ու դարձել ավելի ինտենսիվ:

ՀՀ բնական ռեսուրսերից են՝ ածուխ, երկաթ,բոքսիտներ, մոլիբդեն, ոսկի, արծաթ, կապար, ցինկ: Հանդիպում են նաև պեմզայի, մարմարի,տուֆի, կրի, պեռլիտի, բազալտի, աղի պաշարներ, ինչպես նաև թանկարժեք և կիսաթանկարժեքքարերի արդյունահանում: ՀՀ-ն հարուստ է նաև բնական հանքային ջրերով: Կան հարյուրավորջրհորներ, 10 քաղրահամ լիճ, 5 անդնախոր ձորեր, աղբյուրներ: 1400 քառ. կմ տարածք է կազմումՍևանա լիճը, որը համարվում է աշխարհի ամենամեծ քաղցրահամ լճերից մեկը:

Ռեսուսների օգտագործումը ՀՀ-ում թողնում են միայն ու միայն վատ հետևանքներ: Կան որոշակի նորմեր, որոնք խաղտել չի կարելի, սակայն ՀՀ-ում չի հսկվում արդյոք այդ նորմերը պահպանվում են, թե ոչ: Իսկ շահագործողը միայն մտածում է իր շահի մասին և ոչ թե շրջակա միջավայրի մասին: Պարզ օրինակ` ռեսուսների օգտագործման հետևանքով պոչամբարների առկայություն է: ՀՀ-ում պոչամբարները ամբողջովին բաց են, ոչ ճիշտ տեղում և բնակեցված վայրերից ոչ ճիշտ հեռավորության վրա: Հետևաբար բնակիչներին և շրջակա միջավայրին վնաս է սպառնում, այտեղ չի զարգանում գյուղատնտեսությունը, քանի որ ոչ մաքուր մթնոլորտում չի կարող աճել ոչ մի բույս: Արդյունքում շահագործողը շարունակում է միայն մտածել իր շահի մասին, ՀՀ-ն շարունակում է իր ռեսուսները վաճառել ուրիշներին, իսկ բնակիչները վնասում են իրենց առողջությունը և վտանգում իրենց կյանքը:

Tuesday, March 31, 2015

Էսսե (Ճաշից հետո)

Իմ կարծիքով շատ հետաքրքիր պատմվածք էր Ճաշից հետոն, որովհետև այդ պատմվածքը կարդալիս միշտ լարված էի՝ով էր այդ «նա»-ն: Այդ պատմվածքի մեջ ոչ մի առանձնահատուկ բան չկար, որ մարդ կարդա ու ասի տեսեկ-տեսեկ այս պատմվածքում այս գրելաոճը տարբերվում է իր մյուս գրած որոշ ստեղծագործություններից: «Ճաշից հետո» պատմվածքը կարդալուց հետո պիտի մտածես թե այդ «նա»-ն կենդանի է, թե մարդ: Իմ կարծիքով այդ «նա»-ն կապիկ էր, որովհետև երեխան չի նստի այգում գետնին, նրա վզին վզկապ չէր լինի և նա չէր կարող տրամվայի մեջ մետաղադրամով հարվածել երկաթե ամանի: Այդ պատմվածքի ընթացքում ոչ մի հետաքրքիր պահ չկար, որ կարդաս ինչ որ մի զգացմունք առաջանա: Իմ կարդացած բոլոր պատմվածքների մեջ այս պատմվածքը ամենա անհետաքրքիրն էր: